Ý nghĩa của bất chỉnh hợp

Các cấu tạo không chỉnh hợp bất kì là loại gì, đều đánh dấu một thời kì biến đổi về môi trường hoặc chế độ kiến tạo, vì vậy nghiên cứu cấu tạo không chỉnh hợp có thể giúp ta phân chia lịch sử phát triển địa chất của vùng ra các giai đoạn khác nhau: giai đoạn trước không chỉnh hợp, giai đoạn xảy ra quá trình hình thành không chỉnh hợp và giai đoạn sau khi mặt không chỉnh hợp đã xuất hiện. Với những đặc điểm của phức hệ đá móng, tức là phức hệ đá có mặt không chỉnh hợp, cũng như nghiên cứu các đá thuộc phức hệ lớp phủ, người ta có thể hình dung về hoàn cảnh cổ địa lí, tướng đá, đặc điểm môi trường, đặc điểm kiến tạo... của giai đoạn hình thành chúng. Nghiên cứu chi tiết mặt không chỉnh hợp, người ta cũng có thể nhận định về những hoạt động nội sinh và ngoại sinh trong suốt giai đoạn ngừng nghỉ trầm tích. Những biểu hiện hoạt động uốn nếp, đứt gẫy, magma xâm nhập, biến chất, tạo khoáng chỉ có trong đá móng đều có thể xem là được hình thành vào giai đoạn ngưng nghỉ trầm tích và thành tạo không chỉnh hợp. Do đó, nghiên cứu không chỉnh hợp cho ta những tài liệu quan trọng để lập lại lịch sử phát triển địa chất và phân chia cấu trúc (các tầng và phụ tầng kiến trúc) của vùng.

Cấu tạo không chỉnh hợp chính là nơi thuận lợi cho sự hình thành và tích tụ các khoáng sản ngoại sinh, như sa khoáng cổ, bauxit, mangan, sắt, dầu mỏ,v.v... là nơi có các khoáng sản nội sinh (nhiệt dịch). Vì vậy việc nghiên cứu cấu trúc không chỉnh hợp có ý nghĩa thực tế lớn lao đối với công tác tìm kiếm khoáng sản.

Hình 1. Các loại không chỉnh hợp theo R. J. Twiss và E. M. Moores (1992)[2].

- Không chỉnh hợp song song là loại không chỉnh hợp có các mặt phân lớp ở trên và ở dưới mặt không chỉnh hợp song song với nhau, nhưng mặt không chỉnh hợp (mặt của lớp bên dưới) bị bào mòn với các chỗ trũng được lấp đầy bằng các vật liệu hạt thô (hình a).

- Không chỉnh hợp là loại không chỉnh hợp có móng là đá magma và đá biến chất, phủ trên chúng là các lớp trầm tích nằm ngang với các đá hạt thô lấp vào chỗ trũng của mặt không chỉnh hợp. Như vậy không chỉnh hợp ở đây bao gồm không chỉnh hợp góc, không chỉnh hợp móng magma và uốn nếp (hình b).

- Không chỉnh hợp góc: Đây là loại không chỉnh hợp góc như đã định nghĩa. Đặc trưng của không chỉnh hợp này là các đá ở phức hệ móng nằm nghiêng, các đá của phức hệ lớp phủ nằm ngang và thường bắt đầu bằng lớp hạt thô (hình c).